परिचय
कोणत्याही राष्ट्राच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासात कृषी क्षेत्राची भूमिका महत्त्वाची असते. भारतात, जेथे लोकसंख्येचा एक महत्त्वपूर्ण भाग त्यांच्या उपजीविकेसाठी शेतीवर अवलंबून आहे, सरकारने कृषी क्षेत्राला समर्थन आणि उन्नतीसाठी अनेक योजना लागू केल्या आहेत. या ब्लॉग पोस्टमध्ये, आम्ही केंद्र सरकारच्या काही उल्लेखनीय योजनांचा शोध घेणार आहोत ज्यांचे उद्दिष्ट शेतकऱ्यांना सक्षम करणे आणि भारतीय शेतीमध्ये क्रांती घडवणे आहे.
राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियान (NRLM)
राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियानाचे उद्दिष्ट स्वयंरोजगार आणि उद्यम विकासाला चालना देऊन ग्रामीण गरिबी दूर करणे आहे. या योजनेंतर्गत, शेतकऱ्यांना विविध कृषी उपक्रम आणि संबंधित क्षेत्रांमध्ये सहभागी होण्यासाठी प्रशिक्षण, क्षमता वाढवणे आणि आर्थिक सहाय्य दिले जाते. NRLM महिला शेतकरी आणि उपेक्षित समुदायांच्या सक्षमीकरणावर देखील लक्ष केंद्रित करते, त्यांना स्वावलंबी आणि आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र बनण्यास सक्षम करते.
प्रधानमंत्री किसान संपदा योजना (PMKSY)
प्रधानमंत्री किसान संपदा योजना भारतातील अन्न प्रक्रिया उद्योगाचे आधुनिकीकरण आणि बळकटीकरण करण्यावर लक्ष केंद्रित करते. आर्थिक सहाय्य आणि पायाभूत सुविधा विकास सहाय्य प्रदान करून, या योजनेचे उद्दिष्ट कापणीनंतरचे नुकसान कमी करणे, अन्न प्रक्रिया क्षमता वाढवणे आणि कृषी उत्पादनाचे मूल्यवर्धन वाढवणे आहे. PMKSY ने शेतकऱ्यांसाठी त्यांच्या उत्पादनांची विक्री करण्याचे नवीन मार्ग खुले केले आहेत, ज्यामुळे त्यांच्या उत्पन्नात वाढ होते आणि ग्रामीण भागात रोजगाराच्या संधी निर्माण होतात.
राष्ट्रीय कृषी विकास योजना (RKVY)
राष्ट्रीय कृषी विकास योजना ही केंद्र पुरस्कृत योजना आहे ज्याचा उद्देश राज्यांमध्ये कृषी विकासाला गती देणे आहे. हे पीक विविधीकरण, सेंद्रिय शेतीला चालना देणे, कृषी पायाभूत सुविधा वाढवणे आणि विस्तार सेवा मजबूत करणे यासह विविध कृषी प्रकल्पांसाठी आर्थिक सहाय्य प्रदान करते. RKVY कृषी क्षेत्रात नवकल्पना आणि तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्यास प्रोत्साहन देते, ज्यामुळे उत्पादकता वाढण्यास आणि या क्षेत्रातील शाश्वत वाढीस हातभार लागतो.
![](https://i0.wp.com/dnyanachabhandar.com/wp-content/uploads/2023/05/wave-smile.gif?resize=220%2C122&ssl=1)
या योजनेबद्दल सविस्तर माहिती पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा
परंपरागत कृषी विकास योजना (PKVY)
परंपरागत कृषी विकास योजना ही एक सेंद्रिय शेती प्रोत्साहन योजना आहे जी शेतकऱ्यांना सेंद्रिय पद्धतींचा अवलंब करण्यास आणि रासायनिक खते आणि कीटकनाशकांचा वापर कमी करण्यास प्रोत्साहित करते. PKVY अंतर्गत, शेतकऱ्यांना पारंपारिक शेतीकडून सेंद्रिय शेती पद्धतीकडे जाण्यासाठी आर्थिक सहाय्य, प्रशिक्षण आणि तांत्रिक मार्गदर्शन दिले जाते. ही योजना केवळ पर्यावरणपूरक कृषी पद्धतींना प्रोत्साहन देत नाही तर शेतकऱ्यांना देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारात सेंद्रिय उत्पादनासाठी प्रीमियम किंमत मिळवून देण्यास मदत करते.
प्रधानमंत्री फसल विमा योजना (PMFBY)
आम्ही याआधी PMFBY चा उल्लेख केला आहे, परंतु त्याचे महत्त्व पुन्हा सांगणे योग्य आहे. या योजनेने भारतातील पीक विमा शेतकऱ्यांसाठी सुलभ आणि परवडणारा बनवून क्रांती केली आहे. पीएमएफबीवाय पिकांच्या विस्तृत श्रेणीचा समावेश करते आणि पिकांच्या नुकसानीची वेळेवर भरपाई सुनिश्चित करते. दावा सेटलमेंट प्रक्रिया सुव्यवस्थित करण्यासाठी रिमोट सेन्सिंग आणि स्मार्टफोन्स सारख्या तंत्रज्ञान-चालित मूल्यांकन पद्धती देखील समाविष्ट करते. ही योजना शेतकर्यांसाठी सुरक्षिततेचे जाळे प्रदान करते, त्यांना जोखीम घेण्यास प्रोत्साहित करते, चांगल्या शेती पद्धतींमध्ये गुंतवणूक करते आणि शेवटी कृषी उत्पादकता सुधारते.
निष्कर्ष
शेतकऱ्यांच्या कल्याणासाठी केंद्र सरकारची बांधिलकी या उल्लेखनीय योजनांमधून दिसून येते. आर्थिक सहाय्य, पायाभूत सुविधांचा विकास, तंत्रज्ञानाचा अवलंब आणि बाजारपेठेतील संबंध प्रदान करून, या योजना शेतकऱ्यांना त्यांची उत्पादकता, उत्पन्न आणि एकूणच जीवनमान वाढवण्यासाठी सक्षम बनवतात. अशा उपक्रमांच्या सतत अंमलबजावणीमुळे, भारतातील कृषी क्षेत्र झपाट्याने वाढण्यास आणि देशाच्या प्रगतीमध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देण्यास तयार आहे.
या योजनेबद्दल सविस्तर माहिती पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा